EMDR vaka formülasyonunda hedef anıların nasıl seçildiğine dair bir bakış.
EMDR denildiğinde insanların aklına bazen şöyle bir görüntü gelir:
Terapist geçmişteki en kötü olayı sorar, kişi o olayı düşünür ve göz hareketleri başlar.
Oysa EMDR terapisi bundan daha kapsamlı bir değerlendirme ve vaka formülasyonu sürecine dayanır.
EMDR'nin temelindeki Adaptif Bilgi İşleme (AIP) modeline göre bugün yaşadığımız bazı yoğun duygu, düşünce, beden duyumu ve davranış örüntüleri, geçmişte yeterince işlenememiş deneyimlerle bağlantılı olabilir.
Bu nedenle terapide önemli sorulardan biri şudur:
Bugünkü problemi besleyen deneyimler hangileri?
Hedef anı denildiğinde yalnızca trafik kazası, deprem, saldırı veya ağır kayıp gibi olayları düşünmemek gerekir.
Kişinin yaşamında daha sıradan görünen ancak güçlü bir olumsuz anlam taşıyan deneyimler de bugünkü problemlerin parçası olabilir.
Örneğin:
Önemli olan yalnızca olayın dışarıdan ne kadar “büyük” göründüğü değil, kişinin sinir sisteminde ve kendisiyle ilgili inançlarında nasıl bir iz bıraktığıdır.
EMDR vaka formülasyonunda bazen başlangıç noktası geçmişteki belirgin bir anıdır.
Ancak her zaman durum bu kadar açık değildir.
Kişi örneğin:
“İnsanları hayal kırıklığına uğratmaktan aşırı korkuyorum.”
diyebilir ama bunun nereden geldiğini bilmiyor olabilir.
Bu durumda terapide bugünkü tetikleyici durum, ortaya çıkan duygu ve kişinin kendisi hakkında oluşan olumsuz düşünce incelenebilir.
Örneğin:
“Birisi benden memnun olmadığında kendimle ilgili ne hissediyorum?”
“Yetersizim.”
Bu “yetersizim” hissi yaşam öyküsündeki başka anılarla bağlantılı olabilir.
EMDR'de kullanılan geriye akış (floatback) gibi yöntemler, bugünkü duygu ve olumsuz inançla ilişkili geçmiş deneyimlere ulaşmaya yardımcı olabilir. Hedef belirleme sırasında anıların önceliklendirilmesi, kümelenmesi ve ilgili olumsuz bilişlerin belirlenmesi EMDR literatüründe önemli bir vaka formülasyonu basamağıdır.
Bazı problemler tekrar eden bir olay örgüsüne sahiptir.
Örneğin panik atak yaşayan bir kişi için:
ayrı ayrı önemli bilgi taşıyabilir.
Ancak amaç bütün kötü anıları tek tek bulup işlemek değildir.
Bazen farklı olayların altında benzer bir tema bulunur:
“Güvende değilim.”
“Kontrol bende değil.”
“Çaresizim.”
“Değersizim.”
“Sevilmeyeceğim.”
Bu ortak tema görüldüğünde terapinin planı da daha anlamlı hale gelir.
EMDR'nin standart üç yönlü yaklaşımında geçmiş deneyimlerin yanında bugünkü tetikleyiciler ve gelecekte karşılaşılması beklenen durumlar da ele alınabilir.
Örneğin geçmişteki bir sağlık korkusu işlendikten sonra kişinin bugün hastane ortamında tetiklenmesi hâlâ devam ediyorsa bu durum ayrıca çalışılabilir.
Sonrasında kişi gelecekte benzer bir durumda kendisini nasıl görmek istediğini zihinsel olarak deneyimleyebilir.
Dolayısıyla EMDR'de amaç bir anıyı “silmek” değildir.
Amaç, geçmişteki deneyimin artık bugünü aynı yoğunlukta yönetmemesidir.
İki kişinin aynı semptomu yaşaması, aynı anıların çalışılacağı anlamına gelmez.
İki kişi de panik atak yaşayabilir; ancak birinde temel tema “ölüm ve hastalık”, diğerinde “kontrolü kaybetmek”, bir başkasında ise “yalnız ve yardımsız kalmak” olabilir.
Bu nedenle EMDR'de hedef seçimi hazır bir liste üzerinden yapılmaz.
Kişinin bugünkü problemi, yaşam öyküsü ve deneyimler arasındaki bağlantılar birlikte değerlendirilerek kişiye özgü bir terapi planı oluşturulur.
Bilgilendirme notu: Bu yazı psikoeğitim amaçlıdır ve kişisel değerlendirme, tanı veya tıbbi tedavinin yerine geçmez.
